Gün durardı dik yukarda. Onun şılaandan bu yaz günündä pek sıcak. Hiç bişeycik kımıldamȇȇr, sade siirektӓ sal­kım yaprakları yufka lüzgӓrcıktan, nasıl bir su dalgacıı, enikunu sallanȇrlar. Ne bir kuş, ne bir sinek, ne dӓ bir başka Allaa yaratması ne üçêr, ne gezer, - hepsiciinä deyni sıcak - büük üşenmäk.

Bän dä okadar bu sıcaa doydum, ani bitki kuvetlän koydum neetimä etişeyim küüyün kenarına da biraz dinneneyim. Adımnarı yapêrım yavaşıcık. Bütün üräämnӓn isteerim bir gölgeyӓ düşmää, birkaç yudum serin, suuk sudan içmӓӓ, da hepsi ortalık soruşlarını unutmaa.

Bu fikirlän bän etiştim küüyün ken­arına, ama ne gölgeli aaç, ne çöşmä ya­kında görmedim. Sade uzakta, 2-3 kilometra bendän ileri, gözümä ilişti bir büük eşil aaç.

“Of! Bulunsa taa biraz küvet bendӓ dӓ etişeyim orayadak,”- düşündüm bän...

Giderim açık kır erlerindän.

Bölä sıcak, kurak havalarda bi­zim kırlar hiç diil gözäl. Bu sıcaktan bütün ortalık artık yanȇr.

Sade baalar, onnarın kökleri derin, kendilerini eşil tutȇrlar.

Ama ot tarafı, osa başka eşillik hiç yok - hepsi yanmış bu tamahlı gün al­tında.

“Oh, oh, neredä o yaamur, neredä o zengin büük bulutlar, ani vererlär bizä be­reket?!”- bölӓ düşünärkän, baktım sol ta­rafa, da gördüm nasıl koyunnar to­planmışlar yumak gibi, da bu gündän isteerlär saklanmaa. Çoban, köpeklӓr hem da eşek yok onnarın yanında. Koyunnar durȇrlar yalnız. Bölä sıcakta onnar bireri kaçmayaceklar. Şüpelendim da ölä çıktı, ani çoban lääzım bulunsun yakında.

Bir 40-50 metra koyunnardan taa aşaa, şavadan 5-6 metra saa tarafa, bir küçüräk aaç altında gördüm çobanı. Yaklaştım ona, verdim seläm dӓ tezicik sordum:

- Çöşmä yok mu burada?

- Nicӓ yok? Var, var te o fidancıın al­tında. Ne, görmeersin mi?- cuvap etti ço­ban.

Bӓn hızlı, bir momenttӓ, atladım o çöşmä kuyusuna, iildim, da bakır kav­alından tamahlı su içmää çekettim. Açan doydum içmӓӓ, serinnettim suratımı, güüdemi hem ayaklarımı. Bundan sora gittim aaç gölgesinin altına da bol-bol er üstündä gerildim. E-e-e, ilin be, pek ilin oldu. Kapadım gözlerimi da bütünnä ortalık bana yok oldu.

Bilmeerim nekadar bӓn uyumuşum, ama köpek salmasından uyandım. Açtım gözlerimi dӓ gördüm, nicä çoban us­landırardı büük turbusunu, dalamasın deyni bir adamı, angısı bizӓ dooru yaklaşardı.

O adam ilin, hızlı adımnarlan bir momenttä oldu benim yanımda. Bän kӓr şaştım: o adam çıktı bir dädu 70-75 yaşında, ani ölä hızlı, ilin gezer bölä titsi sıcakta.

-E-e-e, sıcak be, sıcak, - seläm erinä söledi dädu, da genä çeketti, - bölä sıcak, kurak günnӓr çoktan bizdä olmadı, neyӓ çıkacek bu iş - bir Allaa biler.

- Ölä dädu, ölä, - annaşmalı cuvap ettim bӓn däduya. - Neredän? Nereyi? - sordum ona.

- Te, gittim komuşu küüyünä, dostuma. İsteerim bir eşecik bulayım da onun için kaçınȇrım, - tez söledi bana dädu, da öla da tez sordu kimim bän.

- Bän studentim, anaya-bobaya evä giderim, biraz dinnenmää, - cuvap ettim bän.

- Ama neçin yayansın? Taa uzak mı sana gitmää? - kesti benim laflarımı hızlı soruşlarlan dädu.

- A, diil uzak, burada yakın, kaldı bir 3-4 kilometra benim küüyümädän. Onun adı Başlık. Bӓn nicä annadım siz oradan gelersiniz?

- Oradan, oradan. Ban Başlıkta çoyunu bileerim. Sӓn kimnerdän olacan?

- Keptarlardan.

- A, bilerim onnarı. Anılmış çorbacılar. Tanasın, Todurun osa Savanın mı çocuusun? - sordu bana dädu.

- Bän Savanın en küçük ooluyum. Mamum Soborlardan, ani kırk sekizdä kaldırılmıştılar - annattım däduya bän.

Da öla, laf-laftan, ikimiz dӓduylan andık çok insanı benim küüyümdän. Bän annadım, ani dädu fikirli hem dӓ çok işlär biler, islää tutêr hepsiciini aklısında, biler uygun gramotayı. Onun için çekettim däduya biri-biri ardına bizim yaşamak için soruşlar vermää. Bezbelli, dädu beklärmiş benim bu soruşlarımı, zerä bizim ar­amızda tez kuruldu bir büük bilgi ko­nuşması. Çok işlär için biz lafettik: büünkü zor yaşamak için, nicä kaldık bu fukaara hala, nicä bizim çorbacılıımız kaybeldi, nicä bütün dolay falandı-kırıldı. Bän annadım, ani bu soruşlar däduyu çok­tan dürterlär.

Bezbelli, dädu buldu bir kolaylık, nereyi kendi düşünmeklerini vardı nicä kolversin, zerä onun bu kızışması bana da geçti. İstär-istemäz ekonomika problemalarmdan biz geçtik politakaya.

Dädu sıkça çıkarardı basmasını da silärdi teerli annısını hem suratını. Etmärdi nekadar hava sıcaktı, taa bizim ko­nuşmamız da bizi çeketti pişirmää. İste­dim biraz dädu suusun, onun için çıkardım cöbümdän kutiyi ţıgarkaylan da verdim ona da.

A, bän bölä işlӓn çalışmȇȇrım, - çev­irip benim elimi geri, söledi dädu.

Bän çekärkän ţıgarkamı, dädu biraz sustu hem dӓ suudu, ama sora enikunu genä başladı acısını bana annatmaa.

Bak, taa birkaç yıl geeri, bir boyu, ligaları aazında, nasaat edärdilär komunizma idealogiyası için. Ama büünkü zamannarda oldular boyar. Giderlär deputat olmaa nasıl baamsız kandidat, ama kablettiynän mandatı, satılȇrlar partiyalara. Un­udȇrlar lafları, ani sölärdilär, suratı diiştirerlär, iki üzlü olȇrlar. Baarli utanmȇȇrlar. Annayamȇȇrım, fikirimä girmeer - nicä var nasıl 4-5 yılın içindä birdän zengin olmaa. Zenginnik yok nicä gelsin tez, dökmediynän teer. Zenginnik olȇr bobadan oola, ooldan genä oola, da ölä, yıl-yıldan, iş-iştän çalışkan adama geler varlık, averiya toplanȇr. Ama bizdä şindi hepsicii teersinä...

Dädu yutkundu, sildi basmasınnan teerli suratını da genä açtıydı aazını nesӓ sölemää. Ama hemen bu vakıt, çöşmenin yanında durgundu bir küçücük maşina. Onun içindän çıktılar iki genç insan hem da bir uşacık. Bezbelli, onnar da pek su­samıştılar, zerä birdän gittilär çöşmeyӓ da oyalandılar onun yanında. Bakȇrım, uşacık ta biraz şennendi çöşmenin yanında - toplan oynamaa çeketti. Sora o genç insannar yaklaştılar bizä, verdilär seläm dӓ oturdular gölgedä. Çıkardılar torbalardan imeelikleri da başladılar imää üülen ekmeeni. Yaptılar teklif bizä dä. Bän hem dädu çok kendimizi yalvartmadık - yaklaştık tez onnarın sofrasına. Dädu da çıkardı torbacıından bir käämil, kırnak batlacık. Döktü hepsimizä birar filcan ev şar­abından. Hepsiciimiz beendik onun şar­abını, da çekettik metetmää insanı, angısı becerer uygun şarap yapmaa. Biz birdän dostlaştık da sofranın dolayanında, bizim aramızda baalandı bir meraklı konuşmak şindiki yaşamak için.

Bän annadım, ani insan bizim pek gücenik, acılı onun duyguları büünkü problemalarlan. Genä, nicä benimnän, çokça nasaat etti dädu. Onun annatmaları, onun soruşları derin düştülär bizim içimizä. Biz hepsiciimiz beendik däduyu. Taman dädu çekettiydi annatmaa genä bir soylu iş, taman biz genä uslandık onu seslemää da... Da ölä oldu ki, ani bu laflar, bu sözlär dädunun çıktılar bitki.

Biz konuşarkan heptӓn unuttuk uşak için. Osaydı, toplan oynarkan, çıkmış taa şavanın üstünä. Bunu biz hesaba almadık...

Dädu birdän fırladı sofradan da, taş gibi hızlandı şava tarafına. Biz taa annayamadık, neçin o bunu yaptı, nicä bizim önümüzdä kaynaştı bir titsi durum. Bezbelli, dädu bizim aramızdan ilk gördü uşaa şava üstündä. Bezbelli, o ilk gördü, nasıl büük hızlı uşaan üstünä gelärdi bir inomarka maşinası. O bizä etiştirmedi bişey sölemää dӓ kendisi ayırdı ne yapmaa bu durumda...

Biz gördük, nicä dädu, kartal gibi, kav­radı uşaa kucaana, istedi onunnan birdän kaçmaa şava üstündän. Ama... bu vakıt kösteklendi da, düşärkän, etiştirdi uşaa fıydırmaa. Kendisi sӓ... O-o-o kendisi...

Maşina, hızlı gidärkän, ilişti däduya da büük kuvetlän urdu onu çetin şava üs­tünä...

Taa bir laf biz işittik dädudan: “Uşak nicä?”

- Diri, diri, - bir sestä söledik biz ona.

Bu laflardan sora dädu kapadı gözlerini. Bän baardım: “Tez çe- kettirin maşinayı da bolniţaya” İildim onun güüdesinä, ki ses­leyim soluunu. Dädu şindӓn sora solumaazdı. Maşina, ani urdu däduyu, durgunmadı - nasıl bir kurşun gitti ileri. “Allaa seni bulacek. O sana yapacek okadar hatır, nekadar sän insana”, - düşündük inomarka maşinasından şofȇr için.

Biz büük kahıra girdik. Ölä - ansızdan, bir momenttä, kayıp oldu osoy islää, paalı adam. O lääzımdı bu er üzündä taa yaşa­sın, yaşasın da halkımıza kısmet getirsin kendi zaametlerinnän...

Bereketli, paalı tohumnar ekerlär yaşamakta busoy adamnar, nasıl dädu. Onnar gibi insanı biz bir zaman diil lääzım unudalım. Bizim üreklerimizdä onnardan kalȇr derin nışan. Onnar bizim yaşamamızda büük örnek.

...Çöşmenin yanında uşak toplan şen oynȇȇr. O annamadı, o duymadı, ne vardı nicä geçirsin 10-15 minut geeri - bu uşak büün ikincilää duudu...

Batı tarafından peydalandılar büük kara bulutlar. Gün taa biraz şafketti da saklandı onnarın aardına. Lüzgär peydalandı da verdi bizä biraz serinnik... Bulutlar da çekettilär peydalanmaa her taraftan da tez gökü kapladılar bir büük yaamurlu palaylan. Sanȇrım, ani büün yaamur bizi geçmeyecek bir taraftan. Büün o bizdä mutlak yaayacek. Bezbelli, işitti Al­laa insanın duvasını, dädunun duvasını...

Dädunun suratı, dädunun üzü hiç çıkmȇȇrlar benim aklımdan. Aklımca lafederim bän onunnan: “Dädu, sӓn ölmedin, sän kayıp olmadın, sän yaşayacan taa çok yıllar. Senin mutlu yaratmalarını bu ömürdä ilerledecek te bu uşak, angısına sän büün oldun ikinci ana. Ver, Allahım, zeedä busoy adamnardan, da sanȇrım, ki bizim yaşamamız ozaman doorulacek.”

Todur KİROVİÇ.